
KUKHISHWE ingonyuluka ngombango wobukhosi esizweni saKwaMpukunyoni, kwaMkhwanazi, eMtubatuba, ophakathi kwaso noMnu Qiniso Ncube, okuthiwa uzibiza ngenkosi yaseDukuduku, ngemuva kokubekwa yiSilo uMisuzulu emasontweni amabili adlule njengeso laso kule ndawo.
UNgqongqoshe wezokuBusa ngokuBambisana nezoMdabu KwaZulu-Natal, uMfu Thulasizwe Buthelezi, uthe indawo yaseDukuduku yizwe lakwaMkhwanazi. Ukusho lokhu kwachazwa inkundla, wakufakazela ngokukhipha ibalazwe (map) abeligayile, eliveza umngcele wezindawo.
Ucacise lokhu ezinkundleni zemidlalo eNdonyana, eMtuba, ngeSonto embizweni ebeyibizwe nguMkhuzi wamaPhoyisa KwaZulu-Natal, uJenene Nhlanhla Mkhwanazi, yazo zonke izigodi zakwaMkhwanazi. UButhelezi uthe kayikho enye inkosi ephethe iDukuduku ngaphandle kweNkosi uNtokozo Mkhwanazi.
“Ngigaye i-map eveza imingcele, ngizoyinika iNkosi uMkhwanazi ukuze umuntu odidekile ayithole mahhala, ayifunde. Isizwe nesizwe silawulwa yimingcele, yingakho kunama-map awu-283. Inkosi nenkosi ine-map yayo, esho izigodi zayo. Izigodi zesizwe sakwaMkhwanazi ziwu-30 ezisemthethweni, ngokubhaliswa emnyangweni kahulumeni kwaCogta.
“Le ndawo yaseDukuduku inezigodi ezintathu (eZwenelisha, uDukuduku, neKhulanomathiya), ezigunyazwe wuhulumeni, zonke zingaphansi kweNkosi yakwaMkhwanazi. Ngigaye i-map ukuze novukwa yisilungulela sokufuna ukuphatha abantu, ezokwazi ukuyithola, imcacisele kahle,” kusho uButhelezi.
Uthe ugqugquzela ukuthula, inhlalakahle, ukuzwana nokuhlonipha umthetho. Uthi ngeke kusukume umuntu ekuseni azibize ngenkosi. Uthi konke kumele kube semthethweni, kulandelwe imigomo kahulumeni.
“ISilo kasikaze simbeke uNcube njengenkosi. Mhla ka-31 ngenyanga edlule, ngangikhona emhlanganweni eMashobeni, iSilo kasikaze simumemezele uNcube njengenkosi. Uma kukhona umuntu ozibiza ngenkosi, anokwazi ukuthi akekho emthethweni lowo muntu,” kusho uButhelezi.
Uthi iSilo kasimemezelanga inkosi phezu kwenye inkosi. Lokhu ukufakazele ngokuthi nyakenye ngoMfumfu (October), iNkosi uNtokozo Mkhwanazi yabizwa yiSilo yayothela amanzi, kugezwa isihlalo sikayise.
“Ngeke iSilo sihloniphe inkosi ngokuyithelisa amanzi, bese futhi kuba yisona esingenzi ngendlela,” kusho uButhelezi.
Uthi makuphele ukudideka ngalolu daba. Utshele umphakathi nokuthi ukuze umuntu abeyinkosi, kumele abenesifiketi esisayinwa nguNdunankulu waKwaZulu-Natal, uMnu Thami Ntuli.
“Ngakho-ke uma kukhona umuntu olokhu ebiza imihlangano, mayiphele ngoba kayikho emthethweni. ISilo sinelungelo lokuthuma noma ngabe ngubani ukuba asenzele imisebenzi yasendlunkulu. Lokho kakuchazi ukuthi lowo muntu useyinkosi.
“Ukuzibiza ngenkosi ungesiyona, kuyicala. Uma uthunywa yiSilo, uyalinda unikwe umsebenzi ozowenza, hhayi ukubiza imihlangano, wenze izethembiso ezingeke zifezeke,” kusho uButhelezi.
USihlalo weNdlu yabaHoli boMdabu KwaZulu-Natal, iNkosi uSfiso Shinga, ucele ukuba iSilo sinikwe ithuba ngalolu daba.
Ngakolunye uhlangothi, umqondisi omkhulu woMnyango wezoMhlaba uMnu Sfiso Ndlovu, uthe akhona amalungu omphakathi alinganiselwa ku-300 abefake izicelo zokubuyiselwa umhlaba waseDukuduku. Uthi la malungu athi asuswa wuhulumeni wobandlululo ngaphambi kukaNhlangulana (June) wango-1913. Uthi uhulumeni washaya umthetho othi bonke abaphucwa izindawo zabo wuhulumeni wobandlululo, kufanele banxeshezelwe. Uthi ukwemukelwa kwezicelo kwavalwa ngo-1998, kwaphinde kwavulwa ngo-2014.
“Kunesicelo esasithola ngapha-mbi kuka-1998, sasifakwe ubaba u-Adam Mthiyane nabanye besifazane abawu-38, bethi basuswa kule ndawo yaseDukuduku engamahektha awu-11 000. Sabuthola ubufakazi bokuthi laba bantu bahlukumezeka ngempela. Kulaba bantu, abanye babo bakhetha ukunxeshezelwa ngemali, saphothulwa isicelo sabo.
“Abantu esisele nabo bawu-45 abacela umhlaba olana ehlathini eDukuduku. Ngakho-ke sibheka amalungelo omuntu nomuntu ngokuhlukumezeka kwakhe, ngaphandle kokubheka ukuthi ungaphansi kwabuphi ubukhosi. Laba bantu abawu-45 basungula iTrust yokuthi lo mhlaba ubuyiswe kubona, beyinhlanganisela,” kusho uNdlovu.
UJenene uMkhwanazi uthe amaphoyisa kawangeni emibangweni yobukhosi, kodwa avikela ubugebengu, uma bungavikeleki, elwe uma sekuliwa.
Le mbizo beyihanjelwe yiNkosi yakwaMkhwanazi, eMpumalanga, eyaseSwazini neyaKwaDlangezwa, eMpangeni. UMnu Qiniso Ncube, owaqokwa yiSilo njengeso laso eDukuduku futhi obesezibiza ngenkosi, ubengabonwa kule mbizo -okungamangalisanga ngoba wayelitshelile ILANGA ngoLwesine ukuthi uzizwa engaphephile ukuya kulo mhlangano, esola abahleli bawo ngokuthi bafuna ukumdayisa emphakathini.






